काठमाडौं- आज विश्व सुर्तीजन्य पदार्थविरुद्धको दिवस विश्वभर विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। हरेक वर्ष मे ३१ मा मनाइने यस दिवसको मुख्य उद्देश्य सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगबाट हुने स्वास्थ्य जोखिमबारे जनचेतना फैलाउनु, सुर्ती उद्योगका रणनीतिबारे जानकारी गराउनु तथा स्वस्थ जीवनशैली प्रवर्द्धन गर्नु हो।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्युएचओ) सदस्य राष्ट्रहरूले सन् १९८७ मा सुर्तीजन्य पदार्थका कारण फैलिएको महामारी तथा यसबाट हुने रोक्न सकिने मृत्यु र रोगप्रति विश्वको ध्यानाकर्षण गराउन यो दिवसको सुरुआत गरेका थिए। त्यसयता हरेक वर्ष मे ३१ मा विश्व सुर्तीजन्य पदार्थविरुद्ध दिवस मनाइँदै आएको छ।

डब्ल्युएचओका अनुसार हाल विश्वभर करिब १ अर्ब ३० करोड मानिसले सुर्तीजन्य पदार्थ प्रयोग गर्छन्, जसमा अधिकांश निम्न तथा मध्यम आय भएका देशका नागरिक छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा यसको प्रयोग घट्दै गए पनि अझै विश्वका पाँचमध्ये एक वयस्क कुनै न कुनै रूपमा सुर्तीजन्य पदार्थको सेवनमा संलग्न छन्।

सुर्तीजन्य पदार्थका कारण हरेक वर्ष ८० लाखभन्दा बढी मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ। त्यसमध्ये करिब १२ लाख जनाको मृत्यु निष्क्रिय धूमपानका कारण हुने गरेको डब्ल्युएचओको तथ्यांक छ।

यस वर्ष डब्ल्युएचओले विशेष रूपमा नयाँ पुस्तालाई सुर्तीजन्य तथा निकोटिनयुक्त उत्पादनको लतबाट जोगाउन सरकारहरूलाई आग्रह गरेको छ। सङ्गठनका अनुसार विश्वभर १३ देखि १५ वर्ष उमेर समूहका करोडौँ बालबालिका सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगमा संलग्न छन् भने विद्युतीय चुरोट (ई–सिगरेट) र निकोटिन पाउचको प्रयोग युवापुस्तामाझ तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।

डब्ल्युएचओले सुर्ती तथा निकोटिन उत्पादन गर्ने कम्पनीहरूले आफ्ना उत्पादनलाई आकर्षक, प्रयोग गर्न सजिलो र छोड्न कठिन बनाउने रणनीति अपनाइरहेको जनाएको छ। स्वादयुक्त ई–सिगरेट, निकोटिन पाउच तथा अन्य निकोटिनजन्य उत्पादनमार्फत किशोर तथा युवालाई लक्षित गरी बजार विस्तार गरिएको सङ्गठनको भनाइ छ।

डब्ल्युएचओका स्वास्थ्य निर्धारक, प्रवर्द्धन तथा रोकथाम विभागका निर्देशक Etienne Krug ले सुर्तीजन्य पदार्थका कारण हरेक वर्ष लाखौँ मानिसको ज्यान गइरहे पनि ठूला कम्पनीहरूले नयाँ पुस्तालाई निकोटिनको लतमा फसाउने उद्देश्यले नयाँ उत्पादन बजारमा ल्याइरहेको बताएका छन्।

डब्ल्युएचओका अनुसार निकोटिन अत्यधिक लत लाग्ने र स्वास्थ्यका लागि हानिकारक पदार्थ हो। विशेषगरी मस्तिष्क विकासको चरणमा रहेका बालबालिका, किशोर तथा युवामा यसको असर अझ गम्भीर हुन सक्छ। हाल विश्वभर १० करोडभन्दा बढी मानिसले ई–सिगरेट प्रयोग गर्ने अनुमान गरिएको छ।

साथै, निकोटिन पाउचसम्बन्धी पर्याप्त कानुनी तथा नियमन व्यवस्था विश्वका करिब १६० देशमा नभएको डब्ल्युएचओले जनाएको छ। आकर्षक प्याकेजिङ, मिठाईजस्ता स्वाद तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत गरिने प्रचारप्रसारले युवालाई लक्षित गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

डब्ल्युएचओले सरकारहरूलाई स्वादयुक्त निकोटिनजन्य उत्पादनमा प्रतिबन्ध लगाउन, विज्ञापन तथा प्रायोजन नियन्त्रण गर्न, सार्वजनिक स्थानलाई पूर्ण रूपमा धूमपान तथा भेप–मुक्त क्षेत्र घोषणा गर्न र कानुनी कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन आग्रह गरेको छ।

सुर्ती तथा निकोटिनजन्य पदार्थको बढ्दो प्रयोग नियन्त्रण गर्न नसके भावी पुस्ताको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्न सक्ने चेतावनी दिँदै डब्ल्युएचओले स्वस्थ र सुरक्षित समाज निर्माणका लागि सबै पक्षको साझा प्रयास आवश्यक रहेको जनाएको छ।