काठमाडाैं- बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि गैरबैंकिङ सम्पत्ति दिन प्रतिदिन चुनौती बन्दै गएको छ। समयमै असुल हुन नसकेको कर्जाको धितो लिलामीमार्फत बिक्री नभएपछि बैंकहरूले उक्त सम्पत्ति आफैँ सकार्न बाध्य हुन्छन्। यही कारण गैरबैंकिङ सम्पत्ति निरन्तर बढ्दै जाँदा बैंकहरू थप दबाबमा परेका छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार २०८१ पुससम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४० अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो रकम एक वर्षअघिको तुलनामा १७ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ अर्थात् ७१.८९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। २०८० को पुसमा यो सम्पत्ति २३ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ मात्र थियो।

विशेषगरी, वाणिज्य बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति अचम्मलाग्दो रूपमा ७५ प्रतिशतले उकालो लागेको छ। चालु आर्थिक वर्षको पुस मसान्तसम्ममा मात्र वाणिज्य बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ३४ अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो कुल गैरबैंकिङ सम्पत्तिको ८५ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ।

यस्तै, विकास बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ३ अर्ब ६० करोड २२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने फाइनान्स कम्पनीहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति २ अर्ब २८ करोड ८१ लाख रुपैयाँ रहेको छ।

गैरबैंकिङ सम्पत्ति मात्र होइन, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको खराब कर्जा पनि निरन्तर बढिरहेको छ। २०८१ पुस मसान्तसम्ममा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको औसत खराब कर्जा ३.७३ प्रतिशत पुगेको छ। वाणिज्य बैंकहरूको मात्र खराब कर्जा औसत ३.९३ प्रतिशत रहेको छ, जुन चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमास असोजमा ३.६१ प्रतिशत थियो।

असोजमा ३.१९ प्रतिशत रहेको विकास बैंकहरूको खराब कर्जा पुस मसान्तसम्म ३.६१ प्रतिशत पुगेको छ। त्यस्तै, फाइनान्स कम्पनीहरूको खराब कर्जा ८.३७ प्रतिशतबाट बढेर ९.१८ प्रतिशत पुगेको छ।

गैरबैंकिङ सम्पत्तिमा भएको तीव्र वृद्धिले बैंकहरूलाई ठूलो दबाबमा पारेको छ। बैंकहरूले यसको समाधानका लागि सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी (एसेट म्यानेजमेन्ट कम्पनी) स्थापनाको माग गर्दै आएका छन्। नेपाल राष्ट्र बैंकले यस विषयमा कदम चालेको छ र कानुन मस्यौदा तयार पार्ने कार्यदल गठन गरिसकेको छ। तर, संसदबाट कानुन पारित भई कम्पनी स्थापना हुन अझै केही समय लाग्नेछ।

वाणिज्य बैंकहरूमा गैरबैंकिङ सम्पत्ति सबैभन्दा धेरै ग्लोबल आईएमई बैंकको छ। यस बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ५ अर्ब ५६ करोड ९० लाख रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा २ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ मात्र थियो।

त्यस्तै, हिमालयन बैंकको गैरबैंकिङ सम्पत्ति ४ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ, एनआईसी एसिया बैंकको ४ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ, नबिल बैंकको ३ अर्ब ४१ करोड रुपैयाँ, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको ३ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। नेपाल बैंकको २० करोड रुपैयाँ तथा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ३० करोड रुपैयाँ गैरबैंकिङ सम्पत्ति रहेको छ।

उल्लेखनीय रूपमा, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक भने एकमात्र यस्तो वाणिज्य बैंक हो जसको गैरबैंकिङ सम्पत्ति छैन।

बैंकहरूको लागि गैरबैंकिङ सम्पत्ति व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण हुँदै गएको छ। यो समस्या समाधान गर्न सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनीको स्थापनाले दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने विश्वास गरिएको छ। बैंकहरूको आर्थिक स्वास्थ्य मजबुत बनाउन यसतर्फ शीघ्र कदम चाल्नुपर्ने देखिन्छ।