सरल भाषामा भन्दा दुई फरक मुद्रालाई एक–अर्कोसँग विनिमय गराउन निर्धारित हुने निश्चित भाउ वा दरलाई विनिमय दर भनिन्छ । सिद्धान्ततः एउटै वस्तुको विक्री मूल्य फरक फरक देशमा पनि एकै हुनुपर्छ। किनकि, एउटा देशको मुद्राको जन्मसिद्ध मूल्य अर्को देशकोसँग व्यवस्थित गर्ने काम विनिमय दरले गर्छ ।

एउटा मुद्रालाई अर्को मुद्रासँग विनिमय गर्ने दुई तरीका छन् । एउटा फिक्ष्ड-पेग्ड रेट (स्थिर विनिमय दर) र अर्को फ्लोटेड रेट (परिवर्तित विनिमय दर) । विनिमय दरको निर्धारण र व्यवस्थापन गर्ने काम हरेक राज्यको केन्द्रीय बैङ्कले गर्छ । विश्वका प्रमुख मुद्राको मूल्यको आधारमा विनिमय दरको निर्धारण गरिएको हुन्छ। स्थानीय विनिमय दर निर्धारण गर्न, केन्द्रीय बैङ्कले वैदेशिक विनिमय बजारमा आफ्नो मुद्राको खरिदबिक्री गर्ने गर्छ ।  

परिवर्तित विनिमय दर बजारको माग र आपूर्तिको आधारमै निर्धारण हुन्छ । यस्तो दरलाई अर्को शब्दमा ‘सेल्फ करेक्टिङ’ अर्थात् आफै सच्चिने दर पनि भन्न सकिन्छ । किनभने, बजारको आपूर्ति र मागमा आउने विविधताले यस्तो दर आफै सच्चिन्छ । वास्तविकतामा कुनै पनि मुद्रा पूर्णतः स्थिर वा परिवर्तित भइरहँदैन । स्थिर दर कायम गरिएको राष्ट्रमा बजारको दबाबले कहिलेकाहीँ यस्तो दर परिवर्तन गर्न पनि बाध्य बनाउन सक्छ ।

परिवर्तित दर कायम गरिएको राष्ट्रमा समेत कहिलेकाहीँ केन्द्रीय बैङ्कले स्थिरता कायम गर्न र मुद्रास्फीति कम गर्न बजारमा हस्तक्षेप गर्न सक्छ । यद्यपि, विश्व परिवेशमा केन्द्रीय बैङ्कहरूले बिरलै यस्तो कार्य गरेको पाइन्छ।  नेपाल राष्ट्र बैङ्कले आज बुधवार विभिन्न मुलुकहरूको मुद्रा बिनिमयदर विवरण सार्वजनिक गरेको छ। 

राष्ट्र बैङ्कका अनुसार आज अमेरिकी डलर १ को १३२ रुपैयाँ ९२ पैसा खरिददर रहेको छ भने बिक्रीदर १३३ रुपैयाँ ५२ पैसा रहेको छ ।  यस्तै गरी युरो १४२ रुपैयाँ ०८ पैसा, अस्ट्रेलियन डलर ८५ रुपैयाँ ३७ पैसा, क्यानेडियन डलर ९६ रुपैयाँ ६९ पैसा, सिंगापुरे डलर ९८ रुपैयाँ ११ पैसा रहेको छ ।
 
यस्तै गरी जापानी येन १० को ८ रुपैयाँ ८४ पैसा, चाइनिज युआन १ को खरिददर १८ रुपैयाँ २५ पैसा रहेको छ। 

Fixed By Nepal Rastra Bank

Open Market Exchange Rates (For the purpose of Nepal Rastra Bank)