भूमिका

नेपालको वाम आन्दोलन नयाँ ऐतिहासिक मोडमा पुगेको छ। दशकौँदेखि टुक्रिएका, आपसी अविश्वास र गुटीय विभाजनमा कमजोर बनिरहेको कम्युनिस्ट आन्दोलन पुनः एकीकृत भई नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को निर्माण भएको क्षण केवल संगठनात्मक पुनर्गठन मात्र होइन—यो राजनीतिक दिशा, आर्थिक दृष्टि र वर्गीय संघर्षको नयाँ अध्याय हो।

दश वटा वामपन्थी दलहरूबीचको एकता प्रचण्ड र माधव नेपालजस्ता अनुभवी नेतृत्वको संयोजनमा संभव भएको हो। तर यो केवल शीर्ष तहको राजनीतिक सहमति होइन—जेन–जी पुस्ताले उठाएको संरचनागत परिवर्तनको माग, आर्थिक संकट र असमानताले जन्माएको जनदबाब, तथा जनतामा बढ्दो निराशाबाट जन्मिएको ऐतिहासिक आवश्यकताकै परिणाम हो।

अब पार्टीको मुख्य जिम्मेवारी—अतीतका कमजोरी सुल्झाउँदै, जनआधारित समाजवादी अर्थतन्त्र निर्माणको दिशामा व्यवहारिक कदम चाल्नु हो। यसका लागि नयाँ पार्टीले पूरा गर्नुपर्ने नौ रूपान्तरणात्मक कार्यभार यसप्रकार छन्।

१. राजनीतिक उपलब्धिकै रक्षा मात्र होइन, आर्थिक उपलब्धिको निर्माण

गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र मौलिक हकहरूको रक्षा अपरिहार्य छ। तर राजनीतिक उपलब्धि मात्र जोगाएर समाजवादको यात्रा पूर्ण हुँदैन।

देशमा आर्थिक उपलब्धि, अर्थात् उत्पादन अभिवृद्धि, रोजगारी विस्तार, धनी–गरिब खाडल घटाउने संरचना निर्माण नगरेसम्म राजनीतिक उपलब्धि पनि अस्थिर रहन्छ।

पार्टीले अब “राजनीतिक अधिकारको रक्षा”सँगै “आर्थिक समानताको निर्माण”लाई पहिलो प्राथमिकता बनाउनैपर्छ।

२. वैचारिक स्पष्टता—मार्क्सवादको अर्थतन्त्रमा व्यवहारिक प्रतिफल

विगतमा नेपाली वाम आन्दोलन वैचारिक अस्पष्टतामा अल्झियो। नारामा समाजवाद, व्यवहारमा उदार पूँजीवादको अनुकरण—यही विरोधाभास पार्टीहरू विघटन र पतनको मूल कारण बन्यो।

नयाँ पार्टीले मार्क्सवाद–लेनिनवादलाई केवल उद्घोषको रूपमा होइन, नीति निर्माण, बजेट, करव्यवस्था, लगानी नीति, निजी क्षेत्रसँगको सम्बन्ध, श्रम अधिकार—सबैमा व्यवहारिक मार्गदर्शन सिद्धान्तका रूपमा लागू गर्नुपर्छ।
समाजवादी अर्थतन्त्रको मूल आधार—उत्पादन साधनमाथि जनताको नियन्त्रण—कसरी सम्भव हुन्छरु अब यसको ठोस योजना आवश्यक छ।

३. नेतृत्व व्यवस्थापनमा योग्यता, पारदर्शिता र जनमूल्यांकन

एकीकृत पार्टीमा विभिन्न धार, अनुभव र पृष्ठभूमिका नेता–कार्यकर्ता छन्। यसलाई बलियो बनाउन गुट होइन, योग्यता मुख्य मापदण्ड हुनुपर्छ।
पदवाटाको राजनीति, सिफारिस र व्यक्तिगत निकटताले भ्रष्टाचार र निराशा जन्माउँछ।

अब पार्टीले “जनमूल्यांकन” प्रणाली अपनाउनुपर्छ—

जनताले रोजेका नेतृत्व

काम, अनुशासन र इमानका आधारमा पद

आर्थिक पारदर्शितामा शून्य सहिष्णुता

यही प्रणाली नै भविष्यको वैचारिक एकता र संगठनात्मक बल हो।

४. विधिको शासन—पार्टीभित्र र राज्य सञ्चालनमा समान रूपमा

साम्यवादी पार्टीले व्यक्ति–केन्द्रित निर्णय र “शीर्ष निर्देशन”मा चल्ने प्रवृत्ति त्याग्नैपर्छ।
कानूनमाथि कोही उठ्न नपाउने व्यवस्था पार्टीभित्रै स्थापित भयो भनेमात्र राज्यमा पनि विधिको शासन सुनिश्चित हुन्छ।

निर्णय प्रक्रियामा—

सामूहिक नेतृत्व

बहुमतको सम्मान

असहमतिको अधिकार
यिनै तत्वले कम्युनिस्ट पार्टीलाई आधुनिक र लोकतान्त्रिक बनाउँछन्।

५. आर्थिक क्रान्ति—उत्पादन, वितरण र स्वामित्वमा समाजवादी रूपान्तरण

राजनीतिक क्रान्ति भइसकेको देशमा अब आवश्यक छ—आर्थिक क्रान्ति।
नेपाल अझै आयातमा निर्भर, विदेशमा श्रम निर्यात गर्ने, ऋणमा चल्ने अर्थतन्त्रमा फँसेको छ।

समाजवादको आधार बन्ने तीन स्तम्भ—

उत्पादनमा वृद्धि—कृषि, उर्जा, उद्योग, पर्यटन, आईटीमा संरचनागत लगानी

उत्पादन साधनमाथि सामाजिक स्वामित्व—कूटनीतिक निजीकरण होइन, सहकारी, सामुदायिक र सरकारी स्वामित्वको सन्तुलित मोडल

समान वितरण—कर सुधार, पूँजीगत लाभमा कर, धन–असमानता घटाउने नीति

पार्टीले “उत्पादनमूलक राष्ट्र” बनाउने ठोस आर्थिक ऐजण्डा अघि सार्नुपर्छ।

६. सुशासन—भ्रष्टाचारविरुद्ध क्रान्तिकारी अभियान

भ्रष्टाचारले जनता कम्युनिस्टहरूबाट विमुख भएका छन्।
अब पार्टीले सत्ता होइन, सुशासनको राजनीति देखाउनुपर्छ।

कार्यकर्ताले देख्नुपर्छ—

सुपरिवेक्षण र अनुशासन समितिको अधिकार

आर्थिक फाइलहरूको डिजिटल पारदर्शिता

निर्णय प्रक्रियामा खुलापन

नेतृत्वले सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्ने अभ्यास

नेपालमा सुशासन सम्भव छ भन्ने प्रमाण कम्युनिस्ट पार्टीका प्रतिनिधिहरूले व्यवहारमै देखाउनुपर्छ।

७. उत्पादन–केन्द्रित विकास र स्वदेशमै व्यापक रोजगारी

विकासलाई भवन, सडक र उद्घाटन कार्यक्रममा सीमित गर्ने प्रवृत्ति विगतको रोग हो।
नयाँ पार्टीले विकासलाई उत्पादन र रोजगारीसँग जोड्नुपर्छ।

मुख्य लक्ष्यः

पाँच वर्षमा २० लाख स्वदेशमै रोजगारी

कृषि आधुनिकिकरण—बीउदेखि बजारसम्म राज्यको भूमिका

जलविद्युत् र ऊर्जा निर्यात

साना–मझौला उद्योगलाई स्वस्त कर्जा

स्टार्टअपमा सामाजिक लगानी कोष

वैदेशिक निर्भरता घटाउने आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र

युवालाई विदेश होइन, आफ्नै देशमा भविष्य देखाउने वातावरण निर्माण पार्टीको ऐतिहासिक दायित्व हो।

८. चुनाव—जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद र वैचारिक राजनीति

चुनाव पार्टीको जनमूल्यांकन हो। तर अब चुनाव पैसा, भीड र भ्रमको प्रतिस्पर्धा बन्नु हुँदैन।

पार्टीले जनतामाझ लैजानुपर्ने तीन मुख्य कुरा—

संगठित विचार

ठोस आर्थिक कार्यक्रम

सार्वजनिक प्रतिबद्धता—५ वर्षमा गरिने कामको खाताकिताब

बिकसित मुलुकझैं म्यानिफेस्टो परीक्षणयोग्य र समयबद्ध हुनुपर्छ।

९. जबाफदेही नेतृत्व—जनताको आलोचनालाई शक्ति मान्ने संस्कृति

कम्युनिस्ट सरकारहरूबाट जनताले गुनासो गरेको कारण—

निर्णयमा पारदर्शिताको अभाव

कार्यान्वयनमा ढिलाइ

आलोचनाप्रति असहिष्णुता

अब पार्टीले आलोचना सुन्ने, तथ्यसहित जवाफ दिने र जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने संस्कृति विकास गर्नुपर्छ।
“जनता नै सर्वोपरि शक्ति” भन्ने सिद्धान्त व्यवहारमा उतार्नुपर्ने समय यही हो।

निष्कर्ष

नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको एकता केवल ऐतिहासिक घटना मात्र होइन—यो देशको आर्थिक रूपान्तरण, समाजवादी संरचना निर्माण र युवा पुस्तामा आशा जगाउने पहिलो ईँट हो।
संगठनात्मक एकतालाई वैचारिक स्पष्टता, आर्थिक क्रान्ति, पारदर्शिता र जनविश्वासको ऊर्जा नदिएसम्म—यो एकता केवल कागजी हुनेछ।

यदि नयाँ पार्टीले उत्पादनमूलक अर्थतन्त्र, बराबरीमूलक समाज, सुशासन र जनमुखी नेतृत्वको बाटो समात्यो भने—नेपालको राजनीतिक इतिहासमा यो पार्टी पुनः जनताको भरोसा, मुलुकको दिशा र समाजवादको नेतृत्व बन्नेछ। यही हो—नेपालको नयाँ समाजवादी यात्राको सुरुआत। (लेखक अर्थ-राजनीतिक विश्लेषक हुन्।)