काठमाडौं - सामूहिक लगानी कोष अथवा म्युचुअल फण्ड भनेको धेरै साना-साना लगानीकर्ताहरूबाट संकलित कोष हो ।

म्युचुअल फण्ड नियमावली-२०६७ ले निर्धारण गरे अनुसार, म्युचुअल फण्डबाट संकलित रकम पोर्टफोलियो म्यानेजरले सेयर, बण्ड र ऋणपत्र, सरकारी धितोपत्र, र फिक्स्ड डिपोजिटमा लगानी गर्ने गर्छन् । यसमा लगानीकर्ताले न्यूनतम १००० रुपैयाँबाट लगानीको शुरुवात गर्न सकिन्छ । 

यसरी गरेको लगानीबाट आएको प्रतिफल वा लाभ ईकाईधारीलाई वहन ईकाईको आधारमा समानुपातिक तवरले वितरण गरिन्छ । एकजना औषत लगानीकर्तालाई म्युचल फण्ड स्मार्ट र लागत प्रभावी लगानी हुनसक्छ भने यसमा लगानी गर्न ठूलो लगानी पनि आवश्यक पर्दैन । कोष प्रबन्धकहरूले म्युचल फण्डको वार्षिकरुपमा प्रतिफल वितरण गर्छन् ।

कोषले पैसा कमाउने उद्देश्य राखेर ठूलो संख्यामा लगानीकर्ताबाट पैसा संकलन गर्छ र संकलित रकमलाई इक्विटी, बन्ड लगायत धितोपत्रहरूमा लगानी गर्छ । लगानीकर्ताले कोषमा गरेको लगानीको आधारमा शेयर इकाईहरू प्राप्त गर्छन् । शेयर इकाईको अंकित मूल्य प्रति कित्ता रु। १० राखिएको हुन्छ । कोषको सम्पत्ति र आर्जन गरेको नाफाबाट खुद सम्पत्ति मूल्यगणना गरिन्छ । जुन कोष सञ्चालनको लागत र कमिसन घटाएर लगानीकर्ताहरूलाई खरिद गरेको शेयर संख्याको अनुपातमा वितरण गरिन्छ ।

म्युचुअल फन्डका फाइदाहरू

• प्रोफेसनल व्यवस्थापक 

म्युचुअल फन्डको महत्वपूर्ण फाइदा मध्ये एक अनुभवी कोष प्रबन्धकहरूद्वारा प्रदान गरिएको विशेषज्ञ सेवा हो । यी अनुभवी पेशेवरहरूसँग वित्तीय बजार, आर्थिक प्रवृत्ति र लगानी रणनीतिहरूको गहन ज्ञान हुन्छ । कोष प्रबन्धकहरूले कोषको पोर्टफोलियोको लागि उपयुक्त सेक्युरिटीहरू चयन गर्न गहन अनुसन्धान र विश्लेषण गर्छन् ।

• विविधीकरण

विविधीकरण म्युचुअल फन्डको प्रमुख फाइदा हो । धेरै लगानीकर्ताहरूबाट पैसा जम्मा गरेर, म्युचुअल फन्डहरूले विविध पोर्टफोलियो सिर्जना गर्छन् । यो विविधीकरणले सीमित संख्यामा धितोपत्रमा लगानी गर्दा हुने जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छ ।

• लगानी सुरक्षित 

म्युचुअल फन्डहरूले व्यक्तिगत स्टक तथा शेयर खरिदहरूको तुलनामा लागत–प्रभावी पोर्टफोलियो निर्माण गर्छन् । म्युचुअल फन्डमा लगानी गर्दा लगानीकर्ताहरूले प्रत्येक स्टक वा शेयरहरू व्यक्तिगत रूपमा खरिद नगरी विविध पोर्टफोलियोको फाइदा लिन सक्छन् ।

• उच्च तरलता 

तरलता भन्नाले खरिद बिक्री गर्न सहज हुने अवस्थालाई जनाउँछ । म्युचुअल फन्डले लगानीकर्तालाई उच्च तरलता प्रदान गर्छ । ओपन–एन्ड फन्डको हकमा लगानीकर्ताहरूले प्रचलित नेट एसेट भ्यालुमा फन्ड व्यवस्थापन कम्पनीसँग सीधै आफ्नो म्युचुअल फन्ड इकाईहरू किन्न वा बेच्न सक्छन् । 

म्युचुअल फन्डका बेफाइदाहरु

केही म्युचुअल फन्डहरूले प्रवेश शुल्क र निकासशुल्क वा दुवै चार्ज गर्न सक्छन् । तिनीहरूले यो शुल्क मुख्य रूपमा कोषलाई स्वचालित बनाउन र कर्मचारीलाई तलब प्रदान गर्नको लागि सञ्चालन खर्चको रूपमा लिन्छन् ।

यी शुल्कहरू म्युचुअल फन्डको नकारात्मक पक्ष हो । उच्च शुल्क लिने कोषले सामान्यतया औसतभन्दा धेरै प्रतिफल प्रदान गर्छन् । तसर्थ लगानी निर्णय गर्नुअघि कोषको विगतको कार्यसम्पादनको विश्लेषण गर्नुपर्छ ।

विविधीकरणले तपाईंको जोखिमलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न सक्छ । यी कोषहरूले तपाईंको पूँजीको एक भाग इक्विटीमा र अर्को भाग ऋणमा लगानी गर्ने हुनाले एउटामा नाफा र अर्कोमा घाटाको कारणले लाभहानि बराबर हुनसक्छ ।

म्युचुअल फण्डका प्रकार

संरचनागत रुपमा म्युचुअल फण्ड दुई प्रकारका हुन्छन् : खुल्ला समाप्ति कोष र बन्द समाप्ति कोष ।

• खुल्ला समाप्ति कोष

खुल्ला समाप्ति कोष भन्नले वर्षे भरी किनबेचको लागि उपलब्ध हुने र  दोश्रो बजार अर्थात् नेप्सेमा सूचिकृत नहुने कोष भन्ने बुझाउँछ। खुद सम्पत्ति मूल्यको आधारमा लगानीकर्ताले आफुसँग भएको ईकाई जुनसुकै समयमा किन्न र बेच्न सक्छन्। खुल्ला समाप्ति कोषलाइ यती नै ईकाई जारी गर्नुपर्छ भन्ने कुनै त्यस्तो रोकावट हुँदैन त्येसैले माग बढेको खण्डमा ईकाई धारी जति नै भए पनि जारी गर्नसकिन्छ। येदि ईकाई धारीहरूले बेच्न चाहेमा कोषले नै किन्न पनि सक्छ।

• बन्द समाप्ति कोष

बन्द समाप्ति कोष ले निश्चित संख्यामा तोके बमोजिमको ईकाई सामान्यतय ३ देखि १५ वर्षसम्मको समयको लागि जारी गर्ने गर्छन्। बन्द समाप्ति कोषले निश्चित पुंजी प्राथमिक निस्काशनद्वारा सङ्कलन गर्ने गर्छन। त्यसरी संकलित कोषलाइ धितोपत्र बोर्डमा सूचिकृत गरिन्छ अनि दोश्रो बजारमा कारोबार पनि गर्न सकिन्छ। तय गरेअनुसारको समयसीमा सकिए पछि लगानीकर्ताले ईकाईको लगानी सहितको लाभ फिर्ता पाउँछन्। लगानी उद्दश्यका आधारमा ३ भागमा वर्गीकरण गरिएको छ ।