काठमाडौं– वामपन्थी शक्तिबीच एकता आवश्यक छ भन्ने धारणा नेपालको वर्तमान राजनीतिमा गहिरो अर्थ राख्छ । वामपन्थी शक्तिहरूको मूल उद्देश्य नै सामाजिक समानता, आर्थिक न्याय र वर्गीय विभेदको अन्त्य हो । तर विगत केही वर्षदेखि वाम दलहरूबीच देखिएको विभाजन, अन्तरविरोध र नेतृत्व संघर्षका कारण उनीहरूको प्रभाव कमजोर बन्दै गएको छ । यही अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै एकताको आवश्यकता अझ बढेको हो ।

२०६२–६३ साल पछि नेपालका वामपन्थी शक्तिहरूले ऐतिहासिक सफलता हासिल गरे—राजतन्त्रको अन्त्य, शान्ति प्रक्रिया र गणतन्त्र स्थापना । तर त्यसपछिका वर्षहरूमा एकता भन्दा विभाजन, पुनर्गठन र सत्ता संघर्षको प्रवृत्ति बलियो बन्दै गयो, जसले अहिले आएर जनविश्वासमा उल्लेख्य गिरावट ल्याएको देखिन्छ ।

समग्रमा हेर्दा, २०६२–६३ पछि वाम शक्तिहरूले ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरे पनि त्यसलाई संस्थागत गर्न नसक्दा अहिले विभाजन, कमजोर जनआधार र घट्दो विश्वासको चुनौती सामना गरिरहेका छन् । 

वामपन्थी शक्तिहरूबीच एकता हुँदा नीतिगत स्थिरता कायम गर्न सजिलो हुन्छ । विभाजित अवस्थामा एउटै विचारधारामा आधारित दलहरूबीच पनि फरक–फरक नीतिहरू लागू हुने, सरकार अस्थिर बन्ने र जनतामा निराशा बढ्ने सम्भावना रहन्छ । एकीकृत वाम शक्ति भएमा सरकार सञ्चालनमा स्पष्ट दिशा, दीर्घकालीन योजना र प्रभावकारी कार्यान्वयन सम्भव हुन्छ । यसले देशको समग्र विकास प्रक्रियामा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ ।

२०६४ सालको पहिलो संविधानसभामा माओवादी (हाल नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी) एक्लैले करिब ३८ प्रतिशत मत ल्याएर २४० मध्ये १२० सिट जित्दै सबैभन्दा ठूलो शक्ति बनेको थियो ) । एमाले दोस्रो स्थानमा थियो । त्यो समय वाम शक्तिहरू मिलेर कुल मतको करिब ५०% भन्दा बढी प्रतिनिधित्व गर्थे ।
तर समयसँगै विभाजन बढ्दै गयो । २०७४ सालको मा एमाले र माओवादीबीच गठबन्धन हुँदा उनीहरूले करिब दुई तिहाइ (२७५ मध्ये १७४ सिट) बहुमत हासिल गरे । यो वाम एकताको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण थियो, जसले देखायो कि एक हुँदा जनसमर्थन बलियो हुन्छ । विशेषगरी २०७९ को चुनावमा स्वतन्त्र र नयाँ दलहरूको उदयले परम्परागत वाम दलहरूको मत काटेको देखिन्छ, जसले शहरी क्षेत्रमा जनविश्वास घटेको संकेत गर्छ ।

सामाजिक न्याय र समानताको एजेन्डा प्रभावकारी रूपमा अगाडि बढाउन एकता अपरिहार्य हुन्छ । नेपालजस्तो बहुजातीय, बहुभाषिक र विविधतायुक्त समाजमा अझै पनि वर्गीय, जातीय र क्षेत्रीय विभेदहरू विद्यमान छन् । यस्ता समस्याहरू समाधान गर्न बलियो राजनीतिक इच्छाशक्ति आवश्यक पर्छ, जुन विभाजित वाम शक्तिहरूले भन्दा एकीकृत वाम मोर्चाले राम्रोसँग प्रदर्शन गर्न सक्छ । उत्पीडित, दलित, महिला र श्रमिक वर्गका मुद्दाहरूलाई सशक्त रूपमा उठाउन पनि एकता महत्वपूर्ण हुन्छ ।

अहिले के मजदुर, के किसान, के विद्यार्थी, के बुद्धिजीवी, के युवा, के महिला सबैले कम्युनिस्ट आन्दोलन सच्चिने कि सक्किने भन्ने विषयमा छलफल गरिरहेका छन् । लेनिनवादी संगठनात्मक सिद्धान्तको कडाइपूर्वक गरिने पालनाले मात्र कम्युनिस्ट आन्दोलन निर्माण हुन्छ भन्ने मान्यता अंगीकार गर्ने हो भने लेनिनवादी संगठनात्मक सिद्धान्त के हो भन्ने बुझ्न सबैले जरुरी छ ।

राष्ट्रिय स्वाधीनता र सार्वभौमिकताको रक्षा गर्न वामपन्थी एकता महत्वपूर्ण मानिन्छ । नेपालजस्तो सानो मुलुकले बाह्य दबाब र प्रभावबाट जोगिन आन्तरिक रूपमा बलियो राजनीतिक संरचना आवश्यक पर्छ । विभाजित राजनीतिक शक्ति हुँदा बाह्य हस्तक्षेपको जोखिम बढ्न सक्छ । तर एकीकृत शक्ति हुँदा राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्न सजिलो हुन्छ ।

जनतामा विश्वास पुनःस्थापित गर्न पनि एकता आवश्यक छ । बारम्बार हुने विभाजन, गठबन्धन परिवर्तन र सत्ता संघर्षका कारण जनतामा राजनीतिक दलप्रति निराशा बढेको छ । यदि वाम शक्तिहरू एकजुट भएर स्पष्ट दृष्टिकोणका साथ अघि बढ्छन् भने जनतामा पुनः आशा र विश्वास जगाउन सकिन्छ । तर त्यो एकता के का लागि ? सत्तास्वार्थ र शक्तिसञ्चयको लागि मात्रै हो भने त्यसले विगतकै नियति दोहरिने छ । 

वामपन्थी आन्दोलनको ऐतिहासिक उपलब्धिहरू जोगाउन र भविष्यमा अझ सुदृढ बनाउन एकता अनिवार्य देखिन्छ । जनआन्दोलन, शान्ति प्रक्रिया र लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना जस्ता उपलब्धिहरूलाई संस्थागत गर्न साझा प्रयास आवश्यक छ । तथापि, त्यो शक्ति आर्जन गर्ने साधन मात्रै बन्नु हुँदैन । 
त्यसैले, वैचारिक स्पष्टता, आपसी सहमति र साझा लक्ष्यका आधारमा वाम शक्तिहरूबीच एकता कायम गर्नु अहिलेको आवश्यकता मात्र नभई दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितको विषय पनि हो । यही कारणले अहिले फेरि “वाम एकता” को बहस बलियो रूपमा उठिरहेको हो ।