काठमाडौं - युद्धले कुनै पनि मुलुकको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको हुन्छ । इरान युद्धमा अमेरिकाको झण्डै ३८ अर्ब डलर खर्च भएको अमेरिकी सञ्चार माध्यमहरुले बताएका छन् । त्यसैले युद्ध आर्थिक समृद्धी र विकासको लागि बाधक नै हुने गर्दछ । तैपनि शक्ति राष्ट्रहरु आफ्नो स्वार्थसिद्धिको लागि कमजोर मुलुकहरुमा युद्ध थोपर्ने गर्दछन् । अहिले मध्य अफ्रिकी राष्ट्र यमनमा इरानसमर्थित हुथी विद्रोहीको आक्रमण तीव्र भएपछि त्यहाँको आन्तरिक अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर परेको छ । युद्धकै कारण यमनमा एक लाख २५ हजारभन्दा बढी मानिस विस्थापित भएका छन् । लाल सागरको तट हुँदै रणनीतिक समुद्री मार्गतर्फ हुथीहरू अघि बढेपछि सर्वसाधारणले घर छाडेर सुरक्षित स्थानतर्फ पलायन हुनुपरेको हो । चार महिनाकी गर्भवती इशराक अब्देल जलिल र उनका श्रीमान् मोहम्मद थाबेट पनि विस्थापित हुनेमध्येका हुन । हुथी लडाकु नजिकिँदै गएपछि उनीहरूले पाँच किलोमिटर पैदल यात्रा गरेपछि पहाडी बाटो हुँदै करिब ६० किलोमिटर सवारी साधनमा यात्रा गरी दक्षिणपश्चिमी सहर ताइज पुगेका थिए ।

यो युद्ध अहिले मात्र सुरु भएको होइन । एक दशक पहिले पनि त्यहाँ युद्ध भड्केको थियो । थाबेटका अनुसार पछिल्लो लडाइँ सन् २०१७ को द्वन्द्वभन्दा पनि भीषण थियो । “घर नजिकै गोलाबारी भइरहेको थियो र विस्फोटका छर्रा उडिरहेका थिए,” उनले भने । ताइज पुगेपछि चिकित्सकले गर्भमा रहेको बच्चा तल सरेको जानकारी दिएपछि अब्देल जलिल थप चिन्तित हुनुभएको छ । यसअघि पनि सोही अवधिमा उनको गर्भपतन भएको थियो । अहिले उनीहरू विस्तारित परिवारसँग एउटै घरमा बसिरहेका छन् र दिनमा दुई पटक मात्र खाना खान सक्ने अवस्थामा छन् ।

थाबेटकी बहिनीले एक महिनाभन्दा बढी समयदेखि मधुमेहको औषधि किन्न नसकेको उनले बताए । उनकी बहिनी र दुई छोरीमा रक्तअल्पताको जोखिम बढाउने रक्तसम्बन्धी समस्या रहेको पनि उनले बताए । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको मानवीय मामिला हेर्ने निकायका अनुसार पछिल्लो लडाइँमा आठ सर्वसाधारणको मृत्यु भएको र ३२ जना घाइते भएका छन् । युनिसेफका अनुसार विस्थापितमध्ये ५७ हजारभन्दा बढी बालबालिका छन् ।

“यो यमनले विगत केही वर्षमा देखेको सबैभन्दा तीव्र र अस्थिर विस्थापनको लहरमध्ये एक हो,” यमनका लागि युनिसेफ प्रतिनिधि ओबिया अचिएङले भने । उनका अनुसार परिवार प्रायःरातको समयमा अत्यन्तै कम वा कुनै पूर्वसूचनाबिना घर छाड्न बाध्य भएका छन् ।

यमनमा सन् २०१४ मा हुथीहरूले राजधानी साना र उत्तरी भू–भागको ठूलो हिस्सा नियन्त्रणमा लिएपछि गृहयुद्ध सुरु भएको थियो । त्यसको अर्को वर्ष साउदी अरबले अन्तरराष्ट्रिय रूपमा मान्यता प्राप्त यमनी सरकारको समर्थनमा सैन्य हस्तक्षेप गरेको थियो । सन् २०२२ को युद्धविरामपछि लडाइँ केही हदसम्म रोकिएको भए पनि पछिल्लो समय पुनः चर्किएको हो ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घका अनुसार पछिल्लो द्वन्द्व सुरु हुनुअघि नै करिब ५० लाख यमनी गम्भीर खाद्य असुरक्षाको सामना गरिरहेका थिए । सहायता संस्थाले विस्थापितलाई खाद्य सामग्री, खानेपानी, सरसफाइका सामग्री, स्वास्थ्य सेवा र अस्थायी आवासको तत्काल आवश्यकता रहेको बताएका छन् । केही विस्थापित १६ घण्टाभन्दा बढी पैदल हिँडेर ताइज पुगेको र कतिपय बालबालिकामा कुपोषणका लक्षण देखिएको सहायता संस्थाले जनाएका छन् ।
युद्धले गर्दा विस्थापित नागरिकहरुको आर्थिक तथा सामाजिक जीवन अस्तव्यस्त भएको छ । खाद्य असुरक्षा, कुपोषण र आधारभूत स्वास्थ्य सेवाको अभावले मानिसहरु आक्रान्त छन् । केही अन्तराष्ट्रिय सहायता संस्थाहरुले त्यहाँको असहज अवस्थामा सहायता वितरण गर्ने काम गर्नुपर्ने तत्कालको आवश्यकता रहेको बताएका छन् ।