पुरुषको जन्म लिएर महिलाको कर्म गर्दै .....

भदौ २२, २०७९ | प्रमिला भण्डारी
ajaako_artha

हरेक व्यक्तिको जन्म हुन्छ केही पलमा यहाँ
हरेक व्यक्तिको मृत्यु हुन्छ सोही पलमा यहाँ 
जिन्दगी जन्म र मृत्युको यात्रा हो ! 
त्यसैले जिन्दगीमा यति प्रगति गर्न मन छ की,
फर्केर हेर्दा आफ्नै जीवनको बाटो आफैँलाई असम्भव लागोस् !
कि त जित्ने छु कि त लाखौँ कुरा सिक्ने छु 
तर, आफ्नो जिन्दगीको बाटो कहिले मोड्ने छैन् 
कहिले रोक्न छैन... यी शब्द हुन, अनु अनमोल केसीको । 

बुटबलको देवदहमा एक दाजु र दिदी पछि घरमा कान्छो छोराको रुपमा २० वर्षअघि अनु अनमोलको जन्म भयो । सानैदेखि बुबा र दाजुको तुलनामा आमा र दिदीसँग नजिक हुन उनी रुचाउ थिइन् । अनु अनमोलले आफ्नो बाल्यकाल प्राय : बालिकाहरुसंगै बिताइन् । विद्यार्थी जीवनमा उनका शिक्षकहरूले उनलाई उनको बानी व्यवहारका बारेमा प्रश्न सोधि रहन्थे र साथीहरूले उनको हिँडाइ तथा बोलाइ केटीको जस्तो भनेर जिस्क्याइ रहन्थे । उनी जति जति केटाको जस्तो व्यवहार देखाउने प्रयास गर्थिन्, उति उति नै असफल हुन्थिन्  । 

उनी भन्छिन्, 'छोराको रुपमा जन्मिएँ, त्यसैले परिवार र आफन्तहरू निकै खुसी थिए । तर, त्यो खुसी खुसीमै सीमित रह्यो । हुर्कंदै जादा मेरो व्यवहार, अनुभूति र आनी बानीमा छोरी मान्छेको स्वभाव देखिन थाल्यो । मेरो आनी बानी देखेर सबै छक्क पर्थे । तर, मलाई भने त्यस्तो केही अनौठो लाग्दैनथ्यो । सानैदेखि दिदीको ड्रेस लगाउने, आमाको लिपिस्टिक लगाउने, सारी लगाउन रहर लाग्थ्यो र लगाउथेँ पनि । परिवारका सदस्य र आफन्तहरूले भने अहिले सानै छ, ठूलो भएपछि आफैँ त्यस्तो सोच र व्यवहार हराउँछ  भन्ने सोच्थेँ ।' 

उनले थपिन्, 'तर, मेरो आनीबानीमा परिवर्तन आएन । बरु ममा केटीहरूको हाउभाउ नै बढी झल्किन थाल्यो । स्कुल पढ्दा, साथीहरूसँग हिँड्दा तँ कस्तो गरि बोलको, कस्तो केटी जस्तो गरेर हिँडेको, केटा मान्छे त यस्तो गर्दैन इत्यादि भन्दा मलाई म अरु केटाहरुभन्दा फरक छु भन्ने लाग्थ्यो । मैले यस्तो महसुस पनि गरेँ । केटा मान्छेका रुपमा जन्मिएकाले परिवार र समाजले मलाई पुरुषकै व्यवहार गथ्र्ये । अनि मलाई भने कहिले आफू केटा मान्छे हुँ भन्ने महसुस नै भएन ।' 

उमेर बढ्दै गएपछि ममा जुन परिवर्तन आउनु पथ्र्यो त्यो नआएको उनले सुनाइन् । 'जन्म लिदाँ जुन रुपमा जन्म लिए पनि ! शारीरिक बनावट केटाको भए पनि मन, अनुभूति केटीको जस्तो भएपछि त त्यो केटी नै हो नि, होइन र ? तर, जन्मिँदा जुनरुपमा जन्मियो व्यवहार पनि त्यस्तै गर्नुपर्छ भने सोच्छ हाम्रो समाजले ।' 

उनी त्यो नमिठो पललाई सम्झदै अघि बढिन्, 'परिवार र आफन्तहरूले मलाई केटा भएर केटा जस्तो भएर हिड्, परिवारको इज्जत गयो, कुलको इज्जत गयो भन्दै कराउँनु हुन्थ्यो । तर, मैले कसरी सक्नु ? मन भित्रदेखि आएको अनुभूति कसरी परिवर्तन गर्न सक्थेँ र ? सक्ने भए कयौ वर्ष मानसिक यातना सहेर बस्थेँ होला र ? किन म यस्तो गर्छु, किन मलाई यस्तो भएको होला भन्ने लाग्थ्यो । आफ्नो व्यवहार देखेर आफैँलाई अचम्म पनि लाग्थ्यो । म पूरै 'कन्फ्युज' थिएँ । अहिलेकोे समय जस्तो हातमा स्मार्टफोन हुदैन्थ्यो, केही कुराको जानकारी लिन जानु कहाँ जानु ? सोध्नु कसलाई के भनेर सोध्नु ?  मलाई छोरी मान्छेले गर्ने काम मात्रै गर्न मन पथ्र्यो । पछि बुझ्दै गए, म जस्ता मान्छे हाम्रो समाज, देश र संसारमा नै लाखौँ करोडौँ हुन्छन् भन्ने थाहा भयो ।' 

परिवार, आफन्तको इज्जत र समाजको डरका कारण मनमनै डराएँ पनि आफू जे हुँ जस्तो हुँ त्यसैमा गर्व गरेर अगाडि बढ्दै गएको उनले बताइन् । अझै यस्ता कयौँ सपनाहरु पुरा गर्ने क्रममै रहेको उनले सुनाइन् । 

मिस युनिभर्स नेपाल २०२२ को यात्रा
२०१९ बाट उनले आफ्नो मोडलिङ्ग यात्रा सुरु गरिन् । हजारौँ यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यकहरुको प्रतिनिधित्व गर्दै ठूलो प्लाटफर्ममा पुग्ने उनको सपना थियो । यिनै कयौँ सपना साचेर राखेकी उनले 'मिस युनिभर्स नेपाल २०२२' को प्रतिस्पर्धाको मैदानमा उर्तिने निधो गरिन् । 'मिस युनिभर्स नेपाल २०२२' मा बुटबलबाट प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन् । उनि सहभागी १९ प्रतिस्पर्धीमा शीर्ष १० सम्म पुग्न सफल भइन् । 

उनी भन्छिन्, 'आज भन्दा ३ वर्ष अगाडि साथीहरुको साथमा मोडलिङ्ग यात्रा सुरु गरे । ३/४ वर्ष अगाडि त बुटबलमा मोडलिङ पनि कमै हुने गथ्र्यो । त्यसमाथि हामी जस्तो ट्रान्सजेन्डरलाई झनै गाह्रो पर्ने गथ्र्यो । इभेन्टहरु/प्रोग्रामहरुमा काम गर्दै संघर्ष गर्दै अघि बन्दै गए । 'मिस युनिभर्स नेपाल २०२१' मा नै भाग लिने सोच बनाएकी थिए । तर, पारिवारिक समस्या र तयारी नपुगेको जस्तो महसुस गरेर फारम भरेर पनि यत्तिकै थन्काएर राखे । एक वर्षमा धेरै कुरा सिक्ने र हेर्नै मौका पाए । जसले गर्दा मैले आफ्नो आत्मविश्वास अझै बलियो बनाउँदै गए ।'

उनले मुहारमा खुसी झल्काउँदै भन्दै गइन्, 'म जस्तो हजारौँ लैङ्गिक अल्पसंख्यकहरुको प्रतिनिनिधित्व गर्दै म मिस युनिभर्स नेपालमा सहभागी हुन् पाए । विजेता हुनु नहुनु आफ्नो ठाउँमा छ । तर, हाम्रो समुदायको लागि म शीर्ष १० जानु नै ठुलो कुरा हो । म मेरो क्षमता र आत्मविश्वासले गर्दा आज यहाँसम्म पुगे । आउने दिनहरुका संघर्ष त छदैँछ र भोलीको संघर्ष सम्झेर आजलाई जीउन बिर्सनु हुदैँन् । आफ्नो कर्म प्रति एकदैम सन्तुष्ट र खुसी छु ।' 

समाज र मिस युनिभर्स नेपालमा पाएको फरक    
अहिले पनि हामी र हाम्रो समाजले यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक समुदायका व्यक्तिहरुलाई छुट्टै नजरले हेर्ने, व्यवहार गर्ने गर्छन् । यसैले उनलाई पनि फेरी यो कुरा दोहोरिएला कि जस्तो लागेको थियो । उनी भन्छिन्, 'मिस युनिभर्स नेपालमा छनौट भईसकेपछि भित्र कतै कतै हाम्रो समाजले हाम्रो समुदायलाई जुन व्यवहार देखाएको छ त्यही व्यवहार पाउने हुँ की ? भनेर डर पनि लागेको थियो । खोलामा हाम नफालेसम्म परैबाट हेरेर खोलाको गहिराई थाहा नभए जस्तै मैले पनि यहाँँ गईसकेपछि मात्र महुुसस गरे । यहाँ उपस्थित र म लगायत अन्य प्रतिस्पर्धीसंगै सम्मान व्यवहार, इज्जत र साथ पाए । मलाई प्रतिस्पर्धी लगायत सम्पूर्णले पूर्ण रुपमा खुल्ला ठाउँ दिनुभयो । जहाँँ मैले मेरो काम, क्षमतालाई ढुक्कसंग प्रस्तुत गर्न सके ।' 

यहाँ लिङग जात धर्मले होइन आफ्नो क्षमताले स्थान पाउनु पर्छ । यसैले (सामाजिक संस्था एलजिबिटीक्यू) लाई यस क्षेत्रमा मात्र नभएर हरेक क्षेत्रमा ठाउँ दिइयो भनि केही न केही गर्न सक्ने उनको ठम्याइ छ । 'हाम्रो समुदायमा पनि म भन्दा पनि कयौँ गुणा क्षमतावान व्यक्तिहरु हुनुहुन्छन् । म शीर्ष १० सम्म पुगे पनि आउने दिनहरुमा उहाँहरु यस क्षेत्रमा मात्र नभएर अन्य क्षेत्रमा  पनि अगाडि बढेर विजेता हुन सक्ने छन् । मैले भन्दा धेरै राम्रो काम गरेर देखाउन भन्ने मेरो सपना छ । र मैले उहाँहरुको लागि आफूले सक्ने गर्नेछु ।' उनले भनिन् ।

तेस्रोलिङ्गी, समलिङ्गी भन्नेबित्तिकै हाम्रो समाजले छाडा, उच्छुङखल सोच्छ । तर, त्यस्तो होइन उनीहरुको पनि त इज्जत छ । समाज छ, घरपरिवार छ । उनीहरु पनि अरु सबै सरह सम्मानजनक जीवन बाँच्न चाहन्छन् । सुरुमा त उनीहरुलाई आफू को हौँ भनेर नै आफैलाई स्वीकार गाह्रो भईरहेको हुन्छ । त्यसमाथि परिवार र समाजले गर्ने अपहेलनाले गर्दा त एक प्रकारको मानसिक यातना नै झेलीरहेका हुन्छन् । त्यसैले उनीहरुलाई हामिले पनि सम्मान गर्न जरुरी छ । 

आफूहरुले पनि यही सम्मान खोजी रहेको अनु बताउँछीन्, 'म त के भन्छु भने, हरेक व्यक्तिको आफ्नो सपना हुन्छ । इच्छा, चाहना हुन्छन् । आफू हरेक रुपमा बलियो बन्ने प्रयास गर्नु पर्छ अनि मात्र आफू को हुँ भनेर चिन्न सकिन्छ त्यस पछि मात्रै परिवार र समाजलाई चिनाउन सकिन्छ । हामीसंगै हाम्रो परिवारका कयौँ सपना जोड्एिका हुन्छन् । त्यसैलले आफू जो हुँ जे भए पनि आफ्नो र परिवारको सपनालाई मर्न नदिने विश्वास दिउँलाउन सकेमा परिवारका सदस्यलाई पनि हामीलाई स्वीकार्न केही सहज हुन्छ । भोलि गएर कसैको भर पर्न नपरोस । आफूमा जे छ र जे गर्छु आफैँ गर्छु भन्ने विश्वास हुनुपर्छ ।' 

संघसंस्थामा आवद्ध
वर्षौ  पछि, कसैले नबुझेको त्यही स्कुलले केटा अहिले राष्ट्रिय मोडलका रुपमा परिवर्तन भएकी छिन् । जसले आफ्नो आत्मविश्वासी प्रस्तुति, अग्लो कद तथा आकर्षक व्यक्त्विले ठूलो भीडलाई प्रभावित तुल्याएकी छिन् । २० वर्षकै उमेरमा अनु विभिन्न क्षेत्रमा संग्लन भएर संसस्थामा काम गर्दै आएकी छिन् । उनी ब्लु डायमन्ड सोसाइटी नेपालमा बिगत ३/४ वर्षदेखि आवद्ध छिन् ।

यस संस्थाले एलजिबिटिक्यूको हकअधिकारको लागि लड्छ । साथै एचआईभी क्षेत्रअन्तर्गत पनि काम गर्दै आइरहेको छ । अनु पनि यसै संस्थामा सामाजिक कार्यकर्ताको रुपमा काम गर्दै आएकी छिन् । उनले यस संस्थाबाट एचआईभी लागेका वा एचआईभीकै कारण मानसिक तनाव झेलिरहेका कयौ मानिसहरुको आवाज लिएर काम गर्दै आएकी छिन् । 

एचआईभी लाग्न नदिउँ, लागेकोलाई मर्न नदिउ भन्ने नारा लिएर उनी निरन्तर अघि बढि रहेकी छिन् । 

सरकार प्रति गुनासो 
आफूहरु जुनसकै क्षेत्रमा अव्वल रहे पनि सरकारले यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यक समुदाय प्रति अन्याय गरेको उनको गुनासो छ । यौनिक  तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यकका लागि संविधानको धारा १२, १८ र ४५ मा नागारिकता, समानता, सामाजिक न्याय जस्ता कुराको व्यवस्था गरे पनि ऐन स्पष्ट र प्रभावकारी नबनेको कुरामा उनी असन्तुष्ट रहेको बताउँछिन् ।

'हाम्रो समुदायका मानिसहरुले नागारिकता लिन मेडिकल प्रमाण देखाउनु परिरहेको छ ।  डाक्टरबाट मेडिकल प्रमाण दिएपछि त्यो प्रमाण लगेर वडा कार्यालयबाट सिफारिस लिइ अनि सिडिओ कार्यालयमा गएर फलानो व्यक्ति त यस्तो रइछ है भन्ने भए पछि मात्र नागारिकता लिन सक्छन् । जबकी कुनै महिला वा पुरुष गयो भने त त्यो गर्नुपर्दैन । त्यसमाथि डाक्टरहरुले हामीलाई जाँच गर्न आधार के ? प्रणाली के ? यहाँ व्यक्तिगत गोपनीयतको अधिकार खै ? यो एकदमै समस्याको कुरा हो ।'  

उनले थपिन, 'नागारिकता लिन जाँदा यो समुदायको भन्ने प्रमाण के छ ? भन्ने प्रश्न सोधिँदा धेरै साथीहरु आफनो पहिचान खुलाएर नागरिकता लिनबाट वञ्चित भएका छन् । जसले गर्दा हाम्रो समुदाय मानिसहरु आफूले पाउनुपर्ने अधिकारबाट पनि वञ्चित हुनु परेको छ ।'
 
यौनिक तथा लैङ्गिक अल्पसंख्यकहरुमाथि समाजको गतल दृष्टिकोण परिवर्तन गर्न यो समुदायभित्र आफै लाग्नु पर्ने उनी बताउँछिन् । शिक्षाले यस्ता व्यक्ति र यस्ता व्यक्तिमाथि विभेद गर्ने समाजलाई सचेत बनाउँछ, यसकारण हरेक तहबाट यसको लागि आवाज उठाँनुपर्छ । 

          

 

कमेन्ट गर्नुहोस्

तपाईंको ईमेल गोप्य राखिनेछ ।

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.

विनिमय दर

मुद्राएकाइखरिदबिक्री
INR (INDIAN RUPEE)१००१६०.००१६०.१५
USD (U.S. DOLLAR)१२६.१८१२६.७८
EUR (EUROPEAN EURO)१३१.९०१३२.५२
GBP (UK POUND STERLING)१५२.१०१५२.८३
CHF (SWISS FRANC)१३१.३६१३१.९८
AUD (AUSTRALIAN DOLLAR)८५.७६८६.१७
CAD (CANADIAN DOLLAR)९७.६८९८.१४
SGD (SINGAPORE DOLLAR)९०.४७९०.९०
JPY (JAPANESE YEN)१०९.३२९.३७
CNY (CHINESE YUAN)१८.८३१८.९२
SAR (SAUDI ARABIAN RIYAL)३३.६३३३.७९
QAR (QATARI RIYAL)३४.४६३४.६२
THB (THAI BAHT)३.५४३.५६
AED (UAE DIRHAM)३४.३५३४.५२
MYR (MALAYSIAN RINGGIT)२८.६३२८.७७
KRW (SOUTH KOREAN WON)१००९.७३९.७८
SEK (SWEDISH KRONER)१२.२५१२.३१
DKK (DANISH KRONER)१७.७३१७.८२
HKD (HONG KONG DOLLAR)१६.०८१६.१६
KWD (KUWAITY DINAR)४११.११४१३.०७
BHD (BAHRAIN DINAR)३३४.६८३३६.२७