काठमाडौं- बैंकको वित्तीय सामर्थ्य मापन गर्ने आधार केवल कति नाफा कमायो वा कति निक्षेप संकलन गर्‍यो भन्ने मात्र होइन। बैंकको पुँजीगत अवस्था, कर्जा लगानी, खराब कर्जाको अनुपात, प्रतिसेयर आम्दानी, इक्विटीमा प्रतिफल र वितरणयोग्य नाफाले पनि वित्तीय स्वास्थ्यको वास्तविक चित्र प्रस्तुत गर्छन्।

चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरणका आधारमा गरिएको १९ वाणिज्य बैंकको तुलनात्मक विश्लेषणले बैंकहरूको वित्तीय प्रदर्शनमा ठूलो अन्तर देखाएको छ। कुनै बैंक नाफा आर्जनमा अगाडि छन् भने कुनै बैंक सेयरधनीलाई दिने प्रतिफल र सम्पत्तिको गुणस्तरमा अब्बल देखिएका छन्। समग्र वित्तीय सूचकलाई आधार मानेर तयार गरिएको वरीयतामा भने नेपाल बैंक पहिलो स्थानमा परेको छ।

उक्त वरीयतामा एभरेष्ट बैंक दोस्रो, नबिल बैंक तेस्रो, सानिमा बैंक चौथो र कृषि विकास बैंक पाँचौँ स्थानमा छन्। ग्लोबल आइएमई बैंक १२औँ स्थानमा रहँदा प्रभु बैंक १९औँ अर्थात् अन्तिम स्थानमा सीमित भएको छ।

पुँजी र नेटवर्थमा बलियो नेपाल बैंक

समग्र वरीयताको शीर्ष स्थानमा रहेको नेपाल बैंकको वित्तीय आधार यसको बलियो पुँजी, जगेडा कोष र प्रतिसेयर नेटवर्थमा देखिन्छ। बैंकको कुल इक्विटी ४३ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने जगेडा तथा सञ्चित कोषमा २८ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ रहेको छ।

पहिलो त्रैमासमा बैंकले ४ खर्ब ३४ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको छ। कर्जा लगानी २ खर्ब ६२ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यस अवधिमा बैंकले ८३ करोड २१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ।

बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी २२.६५ रुपैयाँ, प्रतिसेयर नेटवर्थ २९२.८९ रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल ७.७३ प्रतिशत रहेको छ। निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.६१ प्रतिशत छ। विशेषगरी प्रतिसेयर नेटवर्थमा अन्य बैंकलाई पछि पार्नु नेपाल बैंकको महत्वपूर्ण सबल पक्ष बनेको छ।

यद्यपि, नेपाल बैंक खुद नाफा र प्रतिसेयर आम्दानीमा भने पहिलो स्थानमा छैन। यी सूचकमा नबिल र एभरेष्टलगायत बैंक अगाडि छन्। त्यसैले समग्र वित्तीय वरीयतामा पहिलो हुनु र कुनै एउटा सूचकमा अग्रस्थान हासिल गर्नु फरक विषय हो।

एभरेष्टको खराब कर्जा न्यून, प्रतिसेयर आम्दानी सर्वाधिक

समग्र वरीयतामा दोस्रो स्थानमा रहेको एभरेष्ट बैंकले सम्पत्तिको गुणस्तर र प्रतिसेयर आम्दानीमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ०.५० प्रतिशत मात्रै छ, जुन विश्लेषणमा समेटिएका १९ बैंकमध्ये सबैभन्दा कम हो। प्रतिसेयर आम्दानी पनि ३४.७८ रुपैयाँसहित सबैभन्दा उच्च रहेको छ।

एभरेष्टले पहिलो त्रैमासमा १ अर्ब २५ करोड २७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। बैंकको निक्षेप ३ खर्ब ३६ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी २ खर्ब ५५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

बैंकको वितरणयोग्य नाफा ३ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल १४.३१ प्रतिशत रहेको छ। खराब कर्जा न्यून राख्नुका साथै प्रतिसेयर आम्दानी उच्च कायम गर्न सक्नु एभरेष्टको वित्तीय प्रदर्शनको मुख्य विशेषता हो।

खुद नाफामा नबिलको वर्चस्व, समग्र वरीयतामा तेस्रो

खुद नाफा र कर्जा व्यवसायको आकारका आधारमा नबिल बैंकले अन्य बैंकलाई पछि पारेको छ। बैंकले पहिलो त्रैमासमा २ अर्ब ५५ करोड ५१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ। यो १९ वाणिज्य बैंकमध्ये सबैभन्दा बढी हो।

नबिलको निक्षेप ६ खर्ब १९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी ४ खर्ब ९३ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कर्जा लगानीको आकारमा पनि नबिल सबैभन्दा अगाडि छ।

बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी ३४.५४ रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल १४.७७ प्रतिशत रहेको छ। वितरणयोग्य नाफा २ अर्ब १६ करोड २६ लाख रुपैयाँ हुँदा निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.०६ प्रतिशत छ।

खुद नाफामा पहिलो भए पनि नबिल समग्र वरीयतामा तेस्रो स्थानमा छ। यसले बैंकको वित्तीय सामर्थ्य मूल्यांकन गर्दा नाफाको आकारसँगै अन्य सूचकको अवस्था पनि महत्वपूर्ण हुने देखाउँछ।

सानिमा प्रतिफलमा अगाडि, कृषि विकास बैंकको नाफा कमजोर

समग्र वरीयतामा चौथो स्थानमा रहेको सानिमा बैंक इक्विटीमा प्रतिफलका हिसाबले सबैभन्दा अगाडि छ। बैंकको आरओई १६.०२ प्रतिशत रहेको छ। पहिलो त्रैमासमा बैंकले १ अर्ब ५ करोड १४ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ।

सानिमाको प्रतिसेयर आम्दानी २९.७३ रुपैयाँ र निष्क्रिय कर्जा अनुपात २.८६ प्रतिशत छ। बैंकले २ खर्ब ५४ अर्ब १० करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरी २ खर्ब ७ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेको छ।

पाँचौँ स्थानमा रहेको कृषि विकास बैंकको अवस्था भने फरक देखिएको छ। बैंकको निक्षेप ३ खर्ब ४८ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ र कर्जा लगानी २ खर्ब ५२ अर्ब २० करोड रुपैयाँ छ। तर, पहिलो त्रैमासमा खुद नाफा १० करोड ९२ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी ०.७३ रुपैयाँ र इक्विटीमा प्रतिफल ०.२७ प्रतिशत मात्रै छ। निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.७९ प्रतिशत रहेको छ। निक्षेप र कर्जाको आकार ठूलो भए पनि नाफा तथा सेयरधनीलाई दिने प्रतिफलका सूचक कमजोर देखिएका छन्।

निक्षेप र नाफा दुवैमा ग्लोबल आइएमईको बलियो उपस्थिति

व्यवसाय विस्तारका हिसाबले ग्लोबल आइएमई बैंक पनि अग्रस्थानमा छ। बैंकले ६ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको छ, जुन १९ बैंकमध्ये सबैभन्दा बढी हो।

पहिलो त्रैमासमा बैंकले २ अर्ब ३१ करोड ३७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। नाफाका आधारमा यो दोस्रो स्थान हो। बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी २३.३५ रुपैयाँ, इक्विटीमा प्रतिफल १३.२८ प्रतिशत र निष्क्रिय कर्जा अनुपात ४.७९ प्रतिशत छ।

निक्षेप र नाफामा बलियो उपस्थिति हुँदाहुँदै पनि ग्लोबल आइएमई बैंक समग्र वरीयतामा १२औँ स्थानमा छ। यसले व्यवसायको आकार मात्रै बैंकको समग्र वित्तीय प्रदर्शनको मापदण्ड नहुने देखाउँछ। पुँजीको उपयोग, सम्पत्तिको गुणस्तर र प्रतिफलका सूचकले पनि वरीयतामा प्रभाव पार्छन्।

प्रभु बैंकको खराब कर्जा उच्च, वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक

समग्र वरीयताको अन्तिम स्थानमा रहेको प्रभु बैंकका लागि निष्क्रिय कर्जा व्यवस्थापन सबैभन्दा ठूलो चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात १४.८० प्रतिशत पुगेको छ, जुन १९ बैंकमध्ये सबैभन्दा उच्च हो।

पहिलो त्रैमासमा बैंकले ६० करोड ३७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। तर, वितरणयोग्य नाफा ६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ। बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी १०.२६ रुपैयाँ र प्रतिसेयर नेटवर्थ १४३.६४ रुपैयाँ रहेको छ।

अन्य केही बैंकको वित्तीय अवस्थामा पनि खराब कर्जा र वितरणयोग्य नाफाको दबाब देखिएको छ। एनआईसी एशिया बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ९.८१ प्रतिशत छ भने वितरणयोग्य नाफा १५ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक रहेको छ। समग्र वरीयतामा बैंक ११औँ स्थानमा छ।

नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात ८.८७ प्रतिशत र कुमारी बैंकको ८.७२ प्रतिशत रहेको छ। हिमालयन बैंकको निष्क्रिय कर्जा ७.९८ प्रतिशत पुगेको छ भने वितरणयोग्य नाफा ९ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी ऋणात्मक छ।

त्यस्तै, सिटिजन्स बैंकले पहिलो त्रैमासमा १० करोड ७७ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। बैंकको वितरणयोग्य नाफा ४४ करोड ८४ लाख रुपैयाँ ऋणात्मक छ। समग्र वरीयतामा हिमालयन बैंक १७औँ र सिटिजन्स बैंक १८औँ स्थानमा छन्।

एउटै सूचकले देखाउँदैन बैंकको वास्तविक अवस्था

पहिलो त्रैमासिक वित्तीय विवरणले बैंकहरूबीच प्रतिस्पर्धा एउटै सूचकमा सीमित नरहेको स्पष्ट पार्छ। नबिल बैंक खुद नाफामा पहिलो हुँदा एभरेष्ट बैंक प्रतिसेयर आम्दानी र न्यून निष्क्रिय कर्जामा अगाडि छ। सानिमा बैंकले इक्विटीमा सबैभन्दा उच्च प्रतिफल दिएको छ भने नेपाल बैंकको प्रतिसेयर नेटवर्थ सर्वाधिक छ। ग्लोबल आइएमई बैंक निक्षेप संकलनमा पहिलो बनेको छ।

अर्कोतर्फ, प्रभु, एनआईसी एशिया, हिमालयन र कुमारी बैंकमा खराब कर्जा व्यवस्थापन तथा वितरणयोग्य नाफाको अवस्था चुनौतीपूर्ण देखिएको छ।

यसले बैंकको वित्तीय अवस्था मूल्यांकन गर्दा नाफा वा समग्र वरीयतालाई मात्रै आधार बनाउन नहुने देखाउँछ। विशेषगरी बैंकको सेयरमा लगानी गर्नुअघि प्रतिसेयर आम्दानी, नेटवर्थ, इक्विटीमा प्रतिफल, निष्क्रिय कर्जा, वितरणयोग्य नाफा र पुँजीको अवस्थालाई एकसाथ विश्लेषण गर्नु आवश्यक हुन्छ।

समग्रमा, पहिलो त्रैमासिकको तथ्यांकले कुनै बैंक व्यवसायको आकारमा ठूलो हुँदैमा वित्तीय रूपमा पनि सबैभन्दा बलियो हुन्छ भन्ने सुनिश्चित नहुने देखाएको छ। बैंकको वास्तविक वित्तीय स्वास्थ्य नाफा कमाउने क्षमतासँगै जोखिम व्यवस्थापन, पुँजीको उपयोग र सेयरधनीलाई प्रतिफल दिन सक्ने क्षमताबाट मापन हुन्छ।